Thu, 08 / 2018 2:22 am | admin

Phân tích bài thơ Tiếng hát con tàu

(Văn mẫu lớp 12) – Em hãy phân tích bài thơ “Tiếng hát con tàu” của Chế Lan Viên (Bài văn phân tích của một bạn học sinh chuyên Văn tỉnh Hải Dương).

BÀI LÀM

Chế Lan Viên là một nhà thơ lãng mạn, giàu suy tưởng – triết lí. Sự nghiệp sáng tác của nhà thơ có nhiều thay đổi cả trước và sau Cách mạng. Đặc biệt giai đoạn sau Cách mạng, thơ Chế Lan Viên chuyển dịch “từ thung lũng đau thương ra cánh đồng vui”, hướng ngòi bút phục vụ chiến đấu. “Tiếng hát con tàu” là tác phẩm Chế Lan Viên viết vào năm 1960 cổ vũ phong trào nhân dân miền xuôi lên miền ngược xây dựng kinh tế. Qua đó, bài thơ thể hiện những nhận thức sâu sắc của Chế Lan Viên về nhân dân và kháng chiến.

Loading...

Trước hết, hai khổ thơ đầu tiên là lời mời gọi lên đường tham gia vào công cuộc vận động chung của đất nước. Hai khổ thơ tựa bản giao hưởng tâm trạng, là phần khởi động của chuyến tàu tâm tưởng. Tác giả đã thể hiện những trăn trở, dằn vặt về chính bản thân mình:

“Con tàu này lên Tây Bắc anh đi chăng”

“Đất nước mênh mông, đời anh nhỏ hẹp

Tàu gọi anh đi sao chửa ra đi”

“Anh có nghe gió ngàn đang rú gọi

Ngoài cửa ô: tàu đói những vành trăng”…

Tác giả đã hóa thân vào nhân vật “anh” để tự nhắc chính mình. Tiếng gọi Tây Bắc đó, mọi người đang lên đó, sao chỉ mình “anh” là chưa đi. Có phải anh hèn nhát, sợ khó, sợ khổ? Tác giả thực hiện đối sánh để làm rõ mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng. Bên này là không gian “mênh mông”, là tiếng “gọi” gió ngàn còn bên kia là “nhỏ hẹp”, sự chậm trễ của “anh”. Nhà thơ muốn nhấn mạnh rằng: đời người nhỏ bé sẽ chẳng là gì nếu tự tách mình ra khởi cuộc sống chung. Thế nên mới có câu:

Phân tích bài thơ Tiếng hát con tàu

“Tâm hồn anh chờ gặp anh trên kia”

Sau lời mời gọi, Chế Lan Viên dành hẳn 9 khổ thơ tiếp để thể hiện niềm hạnh phúc được trở về với nhân dân đất nước trong hoài niệm. Và từ niềm hạnh phúc ấy, tác giả liên hệ với ý nghĩa của hành động trong thực tại. Nhớ về mảnh đất Tây Bắc xưa, Chế Lan Viên đã ngợi ca:

“Trên Tây Bắc! Ôi mười năm Tây Bắc

Xứ thiêng liêng rừng núi đã anh hùng”

Mảnh đất Tây Bắc đã từng đau thương, mất mát cũng là mảnh đất anh hùng. Suốt quãng thời gian chiến đấu, Tây Bắc trở thành máu mủ ruột thịt của mỗi người cán bộ chiến sĩ. Thế nên, khi được trở về mới vui sướng như vậy:

“Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ

Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa

Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa

Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa”

Trở về với Tây Bắc giống như về với những gì gần gũi thân thuộc nhất. Nó tựa đứa con gặp lại cha mẹ, tựa chú nai được về rừng già, tựa con người gặp được nguồn cội, như được hồi sinh, như gặp được chính tâm hồn mình. Hình ảnh thơ đậm chất triết lí mà chẳng hề khô khan. Mảnh đất Tây Bắc còn có gì nữa? Tác giả tiếp tục khẳng định những điều đẹp đẽ khi được về với Tây Bắc. Đó là gặp lại những con người trong kháng chiến. Có “người anh du kích”, “thằng em liên lạc”, người mế, người em gái, vùng đất đã đi qua… Tất cả hội tụ lại ở một kết luận:

“Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!”

Chế Lan Viên phát hiện ra một điều thật kỳ diệu: đất chỉ là đất khi con người ở trên đó, nhưng khi rời xa nó, mảnh đất biến thành quá khứ, bồi đắp cho tâm hồn con người thêm phong phú và giàu có.

Cuối cùng, thi sĩ dành phần kết cho những lời giục giã trở lại:

“Đất nước gọi ta hay lòng ta gọi?

Tình em đang mong, tình mẹ đang chờ”

Tác giả đã biến Tây Bắc trở thành hình tượng như một người tình xưa hay như một người mẹ ruột rà máu mủ. Tình yêu đôi lứa riêng tư nhập thành tình yêu giữa con người và “người tình” mang tên Tây Bắc. Tình cảm gia đình nhỏ bé nhập vào tình cảm lớn lao của nhân dân với “mẹ” Tây Bắc. Những chùm hình ảnh thơ thân thương và gần gũi tiếp thêm động lực cho lòng người đang yêu, cho lòng đứa con xa nhà mau trở về. Những tiếng gọi “Tây Bắc ơi” và lời thúc nhắc con tàu mau “vỗ giùm ta đôi cánh vội” khởi hành chuyến tàu “mộng tưởng” đã chính thức khởi động và đưa lòng người tới miền đất nhớ.

Tóm lại, Chế Lan Viên đã góp nhặt mỗi triết lý nhỏ tạo thành mạch triết luận lớn và cất lên bằng lời thơ đậm chất trữ tình, vừa trìu mến, vừa thân thương song cũng không kém phần sáng tạo. Từ bài thơ “Tiếng hát con tàu”, tôi nhận ra một điều: quê hương đâu chỉ là mảnh đất ta sinh ra và lớn lên, quê hương là bất kì mảnh đất nào mà ta dành tình cảm cho nó.

>>> XEM THÊM :

Spread the love
Loading...
Bài viết cùng chuyên mục